Ze is te lelijk. Te saai ook. Ze voelt zwaar door het grote verdriet dat ze al zo lang met zich mee draagt. Zo ontzettend zwaar. Nu wil ze op me leunen. Maar ik wil niet. Ik wil van d’r af.

Er is één probleem. Zij is mijn jongere Zelf. En ze is pas 11

Iemand zegt: Ze is een mooie meid.

Huh? Ik raak in de war. Mooi? Hoe kan iemand dát nou zeggen? Een sprankje nieuwsgierigheid piept omhoog.

‘Kijk haar eens aan’, zegt de workshopbegeleider tegen me. Het lukt me niet. Steeds wil mijn hoofd de andere kant op kijken. Mijn verstand weet dat het beter is om het oude zeer onder ogen te zien. Ik doe mijn best. Maar er is zo veel weerstand. De jonge Renate wacht af, verlangend om gezien te worden. Hunkerend om gekend te worden.

Ik, de oudere Renate, probeer weer. Het gaat iets beter. Een fractie van een seconde kijk ik haar aan. Het is erg onwennig. Mijn hart bonst als een gek. Ergens voelt het vertrouwd. De kleine kijkt naar me op. Ik voel steeds meer dat het oké is.

Zo lelijk is ze nou ook weer niet, zeg ik

Stap voor stap kan ik langer naar haar kijken. Mijn nieuwsgierigheid wordt groter. ‘Wie ben jij dan?’

‘Ik ben de kleine Renate’, is het antwoord. Ik kijk. Ik zie. De tranen stromen over mijn wangen. Ik voel  verdriet om het verlies. En tegelijkertijd vreugde vanwege het terugvinden van dit prachtige deel van mijn Zelf. Heel voorzichtig maken we steeds meer contact.

Wat is er gebeurd toen je 11 was? vraagt de begeleidster

Ik werd gepest. Buitengesloten door de groep. Uitgekotst. Mijn moeder zag het niet. Niet echt. Ik durfde het thuis niet te vertellen omdat de schaamte te groot was. Ze zou me toch niet kunnen opvangen. Wat was ik alleen.

Wat de kinderen op school met me deden, (of juist niet met me wilden doen), betrok ik op mezelf. Er moet  iets ernstigs mis zijn met mij, dacht ik, want anders zouden ze zoiets toch niet doen?

Als anderen je vaak genoeg het gevoel geven dat je er maar beter niet kunt zijn, dat je niet de moeite waard bent, dan ga je dat vanzelf geloven. Zoiets gaat heel diep. Veel dieper, met grotere gevolgen dan de meeste mensen denken.

De meeste mensen draaien liever hun hoofd af als er gepest wordt

Pesten is naar en narigheid moet weg. Dat zit ingebakken in de mens. Pesterij is altijd bedreigend, ook als je zelf niet het mikpunt bent.  Pesten tast de veiligheid van de hele groep aan. Dat je morgen zelf de klos kan zijn drukken we weg. Waarom bijt die gepeste niet eens flink van zich af? Waarom doet ze geen andere kleren aan. Ze moet ook niet zo stom doen. What does not kill you makes you stronger. Het ligt aan het slachtoffer, vinden we. Voor zo iemand gaan we niet zomaar uit onze comfortzone. De omstanders kijken liever weg,  puur uit zelfbehoud.

Degene die wordt gepest heeft te maken met geweld van de pestkop. Dat is al erg genoeg. Maar het ergste is dat anderen haar in de steek laten en bovendien nog de schuld geven ook.

Het ergste van pesten is niet het geweld. Het ergste is dat je helemaal alleen bent

De mens is een sociaal dier. We leven in kuddes. We kunnen niet zonder anderen. Kinderen niet, volwassenen ook niet. Instinctief weten we dat we minder kwetsbaar zijn als we bij een groep horen. De groep zorgt voor bescherming tegen bedreiging van buitenaf. Zo voelen we ons veilig.

Ooit bij stil gestaan waarom we in het oranje gekleed gaan op Koninginnedag? Of wanneer ons nationale elftal voor de wereldbeker voetbal speelt?  Als we op elkaar lijken voelen we ons, al is het maar even,  één grote familie en dat is heerlijk. Als we het Koningshuis niks vinden (of voetbal haten) nemen we dat op de koop toe.

Nog niet overtuigd hoe bedreigend alleen staan is? Kijk dan eens naar dit filmpje. Mensen zijn ook dieren. Het filmpje laat zien dat je al gauw de pineut zult zijn, wanneer  je klein en kwetsbaar bent én je alleen komt te staan. Waar is de kudde van dit kalf? Zou het ook gegrepen zijn als het te midden van de andere dieren had gestaan?

Iedereen heeft een groep nodig om bij te horen. Daarom is bij pesten de groep de sleutel tot de oplossing

Pesten blijft uit als er voldoende sociale veiligheid is. Als iedereen bij iemand hoort. Als iedereen wordt geaccepteerd zoals hij is door tenminste een paar anderen.

Als je er alleen bij mag horen als je meedoet met de pesterij, dan is dat niet veilig. Als je alleen een plek hebt in de groep omdat je zelf een pestkop bent (en anderen bang voor je zijn), dan word je ook niet gezien voor wie je werkelijk bent. Uiteindelijk is zelfs dát niet veilig. Raken we geïsoleerd dan is onze weerbaarheid ver te zoeken, door de overmacht van de rest. Daar kan geen mens tegenop.

Een gebrek aan weerbaarheid is dus een gevolg van pesten, niet de oorzaak

Hier is nog een filmfragment. Het is een stukje uit de film L’ Ours, de Beer, uit 1988. Als je het bekijkt, observeer dan eens wat er gebeurt in je lijf.

Wil je wegkijken? En wat voelde je aan het einde van het fragment als mammabeer verschijnt? Zij is wat je noemt een perfecte veilige hechtingsfiguur. Mijn ideaal is dat we elkaars veilige hechtingsfiguren zijn. Als puntje bij paaltje komt is daar moed voor nodig. Veel moed om echt te zien wat er gebeurt, niet weg te kijken. En moed om samen met anderen in actie te komen en iemand die gepest wordt in bescherming te nemen. Daarvoor moeten we uit onze comfortzone. Alleen dan kan pesten de wereld uit geholpen worden.

Als je gepest wordt, maak dan verbinding met veilige anderen en praat over je probleem. Er is niets om je voor te schamen. Het ligt niet aan jou.

Als je ooit gepest werd, en je hebt de bescherming gemist, weet dan dat het altijd mogelijk is om je herinneringen te verwerken.

Het maakt niet uit hoe lang het geleden is dat je trauma plaatsvond. Of hoe groot de wond is. Het is zwaar en het kost tijd, maar het is zeker mogelijk.

Op mijn eigen weg van verwerking vond de grote Renate van 44 haar kleine Renate van 11 weer terug bij een workshop familieopstellingen. Daar ontdekte ik dat ik als kind een zwaar psychisch afweermechanisme moest inzetten. Om de pijn van het pesten te kunnen dragen moest ik het deel van mezelf, waarvan ik was gaan denken dat het niet deugde, ‘afsplitsen’ in de geest. Afweer werkt, maar de prijs is hoog. Je bent namelijk niet langer compleet. Nu, na 33 jaar, zijn ‘we’ weer bij elkaar. We laten elkaar nooit meer gaan. En het klopt: wij zijn een mooie meid.