Het komt allemaal neer op één ding: vermijding

Om precies te zijn, met een duur woord, experientiële vermijding. Je weigert te voelen wat er te voelen/ervaren valt, als het vervelend of ongewenst wordt. Je verzet je. Het nare gevoel moet wég.

Best een lastig dingetje. De mens is namelijk evolutionair geprogrammeerd om pijn te vermijden en plezier te zoeken. In de fysieke wereld werkt dat ook fantastisch. Als het buiten stormt en koud is zoek je natuurlijk een schuilplaats. En als er een woeste wolf voor je deur staat wil je die wég hebben, en wel zo snel mogelijk. Dus onderneem je iets om dat voor elkaar te krijgen. In die zin is vermijding dus goed. Gewoon nodig ook, om te kunnen overleven. Als onze voorouders dat niet gedaan zouden hebben, dan waren we er allemaal niet geweest.

Toch brengt ditzelfde overlevingsmechanisme in veel levens een hoop ellende. Want die vermijdende inslag werkt niét zo goed als het gaat om oplossingen voor een innerlijk probleem. Problemen die samenhangen met gevoelens, gedachten, herinneringen en sensaties.

Daar werkt vermijding juist averechts

Ik zal het uitleggen.

Bij verslaving is het vrij duidelijk. Je hebt last van eenzaamheid, angst, verdriet of schuld. Dat voelt niet lekker, dus wil je het weg hebben. Je neemt een glaasje, een sigaretje, een zak chips, een blowtje of je gaat je zinnen verzetten in het casino. Op korte termijn een perfecte oplossing, maar op langere termijn betaal je natuurlijk de prijs. Meestal niet zo’n beetje ook.

Bij angst hebben we het over ons innerlijke alarmsysteem. Dat je alarm af en toe af gaat, is geen punt. Dat hebben we allemaal, is heel normaal. Angst wordt pas echt een angststoornis als we situaties gaan vermijden die ons angstig zouden kunnen maken. Als ik me zenuwachtig voel in sociale situaties, bijvoorbeeld in (grote) groepen, en ik ga dat soort plekken kost wat kost vermijden, dan heb ik opeens een ‘sociale fobie’. Op langere termijn kan ik dan te maken krijgen met eenzaamheid omdat mijn sociale netwerk steeds kleiner en kleiner is geworden. Dan heb ik er nóg een probleem bij. Misschien moet ik dan een biertje nemen als mijn beste vriend…

Kortom: hoe langer de vermijding voortduurt, hoe dieper de shit

Nog een voorbeeld van hoe vermijding werkt in relaties. Stel je hebt een kwestie met je partner die je al langer dwars zit. Die knoop in je buik gaat niet vanzelf weg, hij blijft rottig voelen. Daar wil je vanaf. Maar de gedachte het onderwerp uit te praten bezorgt je angst. Angst voor een confrontatie. Angst voor afwijzing. Dat voelt ook niet fijn. Dus ga je een mogelijk conflict met je partner liever uit de weg. Je leidt jezelf af met je computer, de TV, een wijntje, en nog een. Als je wederhelft vraagt of er iets is, zeg je ‘Nee hoor! Hoezo?’ Maar intussen heb je de (onbewuste) neiging om iets langer op je werk te blijven, harder te werken. Of vaker te gaan sporten. Je vindt die collega ineens een stuk aantrekkelijker. Je doet je best jezelf af te leiden van datgene dat knaagt. Je hebt misschien niet eens in de gaten dat dit allemaal manieren zijn om maar niet met de billen bloot te hoeven. Je hoopt dat je zo je innerlijke pijn kunt ontkennen en verdoven. Langzaam maar zeker groeien jij en je lief steeds meer uit elkaar.

Conflictvermijding leidt niet tot een harmonieuze relatie

Nog een voorbeeld. Op je werk zie je dat een collega stelselmatig wordt gepest door een groepje collega’s of misschien zelfs je baas. Ze gaan echt te ver. Ze doen expres aan buitensluiting. Ze vernederen hem tijdens de wekelijkse meeting of ze maken het die ander onmogelijk zijn werk fatsoenlijk te doen. Het is duidelijk dat dit geen geintje meer is. Wat doe je? Je weet dat dit gewoon niét kan. Maar ja…Als je er iets van zegt, dan ben jij misschien het volgende slachtoffer. Dat wil je ook weer niet. Je voelt angst.

 Je staat voor een keuze. Het goede doen of vermijden?

Wat doe jij? De ervaring is dat de meeste mensen dan kiezen voor ‘de gemakkelijkste weg’. Ze kijken weg, doen net of ze niks merken. Anderen proberen het probleem weg te rationaliseren door te bedenken dat het slachtoffer ‘het vast over zichzelf heeft afgeroepen’. Dan moet hij maar meer van zich afbijten, meer meedoen met de groep of 10 kilo afvallen. Deze vorm van vermijding is bij pesten een zeer effectieve manier om zelf buiten schot te blijven. Je hoeft er niet voor uit je comfortzone. Ga je nog een stap verder dan kun je er zelfs voor kiezen mee te pesten! Velen denken zo een oplossing voor zichzelf te hebben gevonden. Maar ze vergeten dat ze door hun vermijding stevig bijdragen aan een onveilige sociale omgeving, waar iedereen continu last van heeft.

En de pestkop, doet die ook aan vermijding?

Reken maar! Heb je wel eens iemand gezien die goed in zijn vel zit en tegelijkertijd iemand anders pest? Dat bestaat niet. Een pester heeft zo zijn eigen problemen, anders zou hij niet pesten. Daarmee zeg ik natuurlijk niet dat dit een excuus voor pesten is. Pesten is nooit oké. Ik zeg wél dat veel pesters zich onzeker voelen, weinig zelfvertrouwen hebben of onder grote druk staan. Ze proberen dat lijden af te wentelen door een ander te pesten. Dat is vermijding ten top.

Pesten kan alleen stoppen als iedereen ophoudt met vermijden

Het lijkt een open deur. Maar als je goed nadenkt vraagt het veel van iemand. Doing the right thing is simpel, maar zeker niet gemakkelijk. En wie begint ermee? Mensen praktiseren vaak wel met de mond, maar als het puntje bij het paaltje komt, komt het niet van de grond. Al zeker niet als iemand in zijn eentje een tegenwicht moet bieden aan machtspelletjes en de overmacht van sociaal onveilige groepen. Daarom is het zo belangrijk dat mensen de krachten bundelen om tegen pesten in te gaan. Maar zelfs dan is er nog meer nodig.

Het tegenovergestelde van vermijding is moed

Nelson Mandela zei ooit:  I learned that courage is not the absence of fear but the triumph over it. The brave man is not he who does not feel afraid, but he who conquers that fear.

Vertaling: ik heb geleerd dat moed niet de afwezigheid van angst is, maar de overwinning ervan. De moedige man is niet degene die niet bang is, maar degene die die angst overwint.

Om te stoppen met vermijden heb je moed nodig. Veel moed, om uit je comfortzone te komen en kwetsbaar te durven zijn. Om, zoals Brene Brown dat zo mooi zegt, ‘de arena in te stappen’ en voluit te leven, met alle risico’s van dien. Om te doen wat nodig is, voor het goede doel, wat het ook is. Dan ben je een held.

Iedereen die het goede voorbeeld geeft verdient steun

Laten we elkaar helpen in het stoppen met vermijden. Niemand kan het alleen, geef bijval. Alleen zo kunnen we met z’n allen een veilig sociaal klimaat vormgeven, thuis, op scholen, in de sportverenigingen en op het werk.

Tenslotte noem ik graag nog iets anders dat we kunnen inzetten als tegengif bij vermijding: mindfulness.

Mindfulness leert ons een totaal andere manier om met ‘negatieve’ emoties om te gaan. Onprettige gevoelens hoeven niet meteen ‘weg’. Je oefent juist om ‘erbij te blijven’. Om aandacht te geven aan ‘wat er is’ en het zelfs te onderzoeken. Je vermijdt het niet, maar je maakt het ook niet groter dan het is. Dat is wel even wennen voor de westerse moderne mens die gelooft in de maakbare wereld waarin alles leuk en positief moet zijn.

Laten we de angst er weer even bij nemen. Als je mindful met angst omgaat zul je je bijvoorbeeld bewust zijn dat je hart sneller klopt en dat je adem hoog zit. Maar je gaat tóch datgene doen wat je moeilijk vindt. Waarschijnlijk vertel je anderen dat het pittig voor je is. Zo vergroot je de kans op sociale steun. In ieder geval blijf je in verbinding met jezelf. Dat helpt altijd, wat er ook gebeurt.

Door mindfulness ben je je ook beter bewust van gedachten

Bijvoorbeeld gedachten over ‘niet goed genoeg zijn’. Ken je ze ook? Niet mooi genoeg, niet slim genoeg, niet slank genoeg, niet succesvol genoeg etc. etc.? Vul maar in…

Als je er mindful bij stil staat, zijn die gedachten dan werkelijk waar? Natuurlijk niet! Het zijn alleen maar (niet-helpende) gedachten, die geregeld langs komen, of we nou willen of niet. Gedachten heb je niet onder controle. Ze komen en gaan. Gedachten moet je niet willen vermijden, maar ook zeker niet altijd willen geloven, laat staan er naar handelen. Mindfulness beoefenen helpt daarbij.

De echte waarheid is dat we allemaal goed zijn zoals we zijn. Allemaal anders, altijd voor verbetering vatbaar, maar voor nu goed genoeg. Dat moet het uitgangspunt zijn. Mindfulness beoefenen helpt bij het cultiveren van compassie en zelfacceptatie. Je wordt je bewust van je eigen lijden, dus je menselijkheid. Door het delen van zowel het lief als het leed met anderen maken we échte verbinding met elkaar. Samen lossen we problemen op. Oefen je mee?  Het maakt je leven (en de wereld) zeker een stukje mooier.

Zou je zelf ook eens Mindfulness willen uitproberen? Dat kan met het 30 daagse online programma Kom Los van je Verleden! Je kunt het helemaal gratis doorlopen. Inschrijven kan hier. Ken je iemand die hier ook van zou willen profiteren? Geef je het dan even door? Dank je wel en veel plezier!

Dat ik mee mag kijken, voelen en denken in de persoonlijke wereld van een ander vind ik een enorme eer. Mensen vertellen me intieme, persoonlijke dingen. Soms zelfs geheimen. Ze schenken me hun vertrouwen. Daarom hou ik van ‘mijn’ cliënten.  Niets is boeiender dan mensen en hun leven. En, alsof dat nog niet genoeg is, mijn werk geeft me nog een ander voorrecht.

Ik weet namelijk iets dat bijna niemand weet

Terwijl het eigenlijk nogal voor de hand ligt. Het geheim dat ik bedoel is dat iedereen denkt dat hij/zij de enige is. De enige die last heeft van onzekerheid. De enige die kampt met verslaving. De enige die ooit gepest werd.

Maar dat is zelden waar. Eigenlijk nooit. Wat iemand ook vertelt, je kunt het zo ‘gek’ niet bedenken, er is altijd wel een ander die het herkent. Vaak genoeg ben ik dat zelf. Logisch: ik ben ook maar een mens. Mensen hebben meer overeenkomsten dan verschillen. En (h)erkenning helpt.

Waarom is het dan zo moeilijk om persoonlijke dingen over jezelf te vertellen? Om je kwetsbaar op stellen of, zoals dat zo mooi heet, ‘onder de waterlijn te gaan’?

Dat heeft alles te maken met schaamte

Schaamte is het intens pijnlijke gevoel dat ontstaat wanneer je ervan overtuigd bent dat er iets mis is met jou en dat je het daarom niet verdient om geaccepteerd te worden en erbij te mogen horen.

Ik heb dit niet van mezelf. Lees het boek van Brené Brown er maar op na. Ik kan het je van harte aanbevelen.

Schaamte is iets anders dan schuld. Schuld is een rotgevoel dat je hebt wanneer je iets verkeerd hebt gedaan. Dat gaat dus over GEDRAG. Daar kun je nog iets mee. Je deed iets fout, je voelt je slecht, je leert iets en de volgende keer doe je het beter. Maar schaamte gaat over het idee dat er iets fout zit met jou als PERSOON. Brené Brown stelt dat schaamte alleen verlamt, maar nooit aanzet tot verbetering of groei. Ik denk dat ze gelijk heeft.

Vraag: wat denk je dat mensen doen als ze geloven dat er zoveel aan hen mankeert dat ze ongetwijfeld afgewezen zouden worden als een ander ervan wist? Natuurlijk: ze proberen hun ‘gebreken’ te verbergen. We krijgen alleen een (zo mooi mogelijk) plaatje van de buitenkant te zien. De (onberispelijke) kleding, de (blitse) auto, het werk (met hoge status), de gelakte nagels, dat de kinderen het goed doen op school, vakantie, het goede humeur. Je kent het wel.

Maar eigenlijk kennen we elkaar helemaal niet. Niet echt

En dat terwijl mensen elkaar nodig hebben. Of ze nou willen of niet. Volwassenen kunnen wel voor zichzelf zorgen, maar toch hebben ze oprechte verbinding met anderen nodig om werkelijk tot bloei te komen. Waarom zouden we anders relaties aangaan?

Ons dierlijke deel weet dat het veiliger is om deel uit te maken van een groep. Zo zijn we beschermd tegen de grote boze buitenwereld. Maar alleen als de groep veilig is. In een veilige groep wordt iedereen geaccepteerd. Maakt niet uit of je nou groot of klein, dik of dun, groen of pimpelpaars bent.

In onveilige groepen is ‘anders’ zijn verboden. ‘Jezelf zijn’ dus ook. We hebben namelijk allemaal iets waarin we ‘anders’ zijn dan alle anderen. Iedereen is uniek en we willen dat ook laten zien. Dat is een belangrijke menselijke behoefte. Maar juist daarop kán je afgerekend worden, als je pech hebt. Hier komt angst voor afwijzing – schaamte om de hoek kijken.

Toen ik als kind gepest werd durfde ik thuis niets te vertellen

Ik schaamde me kapot. Ik wilde niet gezien worden als een mietje dat niet voor zichzelf op kon komen, een weirdo die geen vrienden had, een lelijkerd. Kinderen en volwassenen die gepest worden betrekken het al snel op zichzelf: er moet iets mis zijn met mij, anders zouden anderen toch niet zo gemeen doen?  Niet leuk genoeg, niet mooi genoeg, niet stoer genoeg, niet slim genoeg, niet slank genoeg, niet rijk genoeg, niet wat-dan-ook genoeg om erbij te mogen horen.

Mis poes! Pesten is een uiterst complex fenomeen, dat o.a. in stand wordt gehouden door schaamte van het slachtoffer. Pesten zorgt al voor isolement, en de schaamte maakt het nog een graadje erger.

In het algemeen is er vrijwel nooit iets waar we ons voor zouden moeten schamen. We denken dat alleen. We vergelijken onze eigen binnenkant met de buitenkant van een ander en voelen ons acuut onzeker of minderwaardig.

Zeg eens, waar schaam jij je nog voor?

Als we je écht zouden kennen, wat zouden we dan van je weten? Als je iets zou vertellen over wat er werkelijk speelt, achter je buitenkantje, dan neem je meteen een emotioneel risico. Voel je?

We hebben allemaal schaamtetriggers. Die prikkelen ons tot allerlei gedrag, soms zelfs zonder dat we het in de gaten hebben. Automatisch. Schaamteprikkels worden afgevuurd door ons schaamtenetwerk. Dat kunnen personen zijn in je omgeving, maar ook de media en de cultuur spelen daarin een rol. Het is daarom belangrijk dat we onze schaamteprikkels en het bijbehorende schaamtenetwerk leren herkennen.

We moeten dus schaamtebewustzijn cultiveren

Alleen dan kunnen we ook veerkracht tégen schaamte ontwikkelen. Voorbeelden te over. Hoe reageer je bijvoorbeeld als iemand kritiek heeft op hoe je je kinderen op voedt? Hoeveel vrouwen vinden zichzelf pas mooi als ze superslank zijn? Hoeveel mannen houden hun tranen in als ze verdrietig of ontroerd zijn? Wie gaat schoonmaken wanneer moeder plotseling over een half uur op de stoep staat? Vertel je het als je niet kan lezen en schrijven? Of als je schulden hebt? Geen kinderen kunt krijgen? Een huidziekte hebt? Of als je broer drugsverslaafd is? Of jij zelf?

Ik bedoel maar…

Als je je best doet kun je gemakkelijk een aantal schaamtetriggers identificeren. Dat is de eerste stap. En nu is het dus de kunst om NIET te denken dat je de enige bent. Er is namelijk helemaal niks mis met jou. Oké, misschien zijn er zaken waarin je nog wil groeien of verbeteren. Dat is prima, graag zelfs! Maar het werkt het beste vanuit het uitgangspunt dat je helemaal goed bent zoals je nu bent. Zonder schaamte.

Belangrijk: kom uit je isolement! Om je schaamte te overstijgen zul je ZELF actie moeten ondernemen. Dat vraagt moed. Het is de kracht van kwetsbaarheid waar je gebruik van maakt.

Het tegengif tegen schaamte is empathie en compassie

Zoek iemand op die je deze geschenken kan geven. Iemand die je kunt vertrouwen. Iemand die bijvoorbeeld tegen je zal zeggen:

‘Oh, dat heb ik ook wel eens gehad.’

‘Ik begrijp hoe je je voelt, dat herken ik.’

‘Het is heel gewoon/normaal dat je je zo voelt/dit gedaan hebt’.

Zorg dat je zelf ook klaar staat om empathie, liefde en compassie aan een ander te schenken, vooral wanneer je merkt dat zij zich schaamt! Daarmee bewijs je iemand een grote dienst. Je kunt er ook voor kiezen om zelf-acceptatie te beoefenen.

Maar hoe weten we nou wie we kunnen vertrouwen?

Dat weten we niet. Het is altijd een risico. Zo is het leven. Maar we kunnen wel het risico beperken. Wie in je omgeving gaat zelf wel eens ‘onder de waterlijn’? Wie heeft in het verleden liefdevol gereageerd toen je iets persoonlijks vertelde? Dat zijn de mensen die je het eerste zult benaderen. Zij vormen je empathienetwerk. Maak er gebruik van!

Nogmaals: hoe zit het met jezelf? Hoe reageer je als iemand zich in jouw gezelschap kwetsbaar opstelt? Bedenk dat er moed voor nodig is om dat te doen. Bedank diegene daarvoor en geef steun. Volg het goede voorbeeld. Of liever: wees het goede voorbeeld. Zo draag je zelf bij aan een veilig sociaal klimaat waarin schaamte minder kans heeft om de kop op te steken. Dank je wel!

Terwijl ze officieel geen bal te zeggen had. Ongelofelijk.

Toen ik eenmaal in haar web zat, was er geen ontkomen meer aan…

Ik ben er bijna kapot aan gegaan.

In mijn praktijk spreek ik Lisette, een innemende, professioneel ingestelde vrouw van tegen de 50. Ze komt bij me omdat ze werd gepest op het werk. Ze is er een van de zéér velen. Als we de cijfers mogen geloven worden een half miljoen (!) volwassenen jaarlijks gepest en is Nederland binnen Europa een koploper op het gebied van treiterij.

Lisette: ik ben mezelf kwijt geraakt en voel me heel erg onzeker. Ik wil me weer sterk voelen en weten wat goed voor míj is, voordat ik weer een nieuwe baan in stap.

Een prachtig doel. Daar zet ik graag mijn tanden in.

Te vaak wordt nog beweerd dat mensen die gepest worden, het op een of andere manier over zichzelf hebben afgeroepen. Maakt niet uit of het kinderen of volwassenen zijn. Het bekendste vooroordeel is dat de gepestte niet weerbaar genoeg zou zijn. Of op enige manier ‘anders’. Alsof kwetsbaarheid en anders-zijn een legitieme reden voor pesten is. Feit is dat het iedereen kan overkomen.

Als ik dit van te voren had geweten dan was ik daar nooit gaan werken

Lisette vertelt hoe je als nieuweling in een bestaande groep kwetsbaar kunt zijn. Als je pech hebt.

Meteen vanaf de eerste dag was het raak. Mijn nieuwe collega’s vonden dat ik alle administratieve procedures binnen 2 tellen moest kennen. Duidelijk geen haalbare kaart. Ik werkte me een slag in de rondte maar werd stelselmatig afgekat. ‘Tante K.’ voerde de troep aan. Een grote dominante vrouw, die de scepter zwaaide over het secretariaat, met twee veel jongere, volgzame collega’s ‘onder zich’. Met kritische, bitse toon vroeg ze ‘snap je dit nou nog niet? ‘, ‘waar was je net?’ en ‘waarom is dat nog niet gebeurd?’

K. was de hele dag bezig met het controleren van haar collega’s. Kennelijk had ze dat nodig om zichzelf machtig en belangrijk te voelen. Punt is alleen: dat had ik in het begin nog niet goed door. Ik was gewoon bezig mezelf in te werken. Ik merkte wel dat bepaalde protocollen niet functioneel of overbodig waren. Sommige dingen zou ik echt anders doen, maar… 

Ik voelde me ontzéttend op de vingers gekeken

Als dat lang genoeg aanhoudt slaat de onzekerheid vanzelf toe. Ik weet normaal echt wel waar ik over praat. Maar als iedereen dezelfde boodschap uitzendt denk je, gek genoeg, na enige tijd toch dat er met jóu iets mis is. Het werd gebracht als ‘ja, zo doen wij dat hier’. Dan hou je je maar stil. Als ik hulp vroeg werd die gewoon geweigerd. Ik moest het zelf maar uitzoeken en als ‘t niet snel genoeg ging werd ik met de nek aangekeken. Vreselijk!

Pesten heeft alles met groepsdynamiek te maken. De pestkop bepaalt ‘de code’, ofwel: de manier waarop dingen gaan in een groep. De meelopers conformeren zich, zonder kritiek op de leider, om te voorkomen dat ze zelf voorwerp van afwijzing en uitsluiting worden. Het is klassiek. Zo blijven de meest stupide codes in stand zonder dat iemand nog nadenkt over het hoe en waarom.

Het is net een bende apen op een rots

Lisette vertelt hoe ze ongemerkt niet aan ‘de code’ voldeed, waardoor ze onterecht buiten de boot viel.

Ik beging regelmatig ‘overtredingen’ volgens tante K. Dat ik graag tijdens mijn middagpauze even naar buiten ga en daar mijn brood eet, vond men ‘niet gezellig’. Dat ik niet meedeed aan beurtelings een taart bakken in het weekend was ook niet oké. Je moest per se je lief en leed delen. Maar als ik dat deed dan werd er overheen gelopen. De volgende keer denk je wel twee keer na. Omgaan met collega’s van andere afdelingen was eveneens not done. Laat staan ze te helpen met iets belangrijks of een bak koffie met iemand te drinken. Daarvoor had ons secretariaat het zogenaamd ‘te druk’.

Intussen zat Lisette ’s avonds huilend op de bank

Ze piekerde over hoe ze het in godsnaam goed kon doen. Hierdoor sliep ze slecht en raakte ze steeds meer gestrest. De inefficiëntie van tante K. liep de spuigaten uit. Een melding bij de baas maakte duidelijk dat ‘de volwassenen van het secretariaat’ het zelf maar moesten oplossen. Ook de intern vertrouwenspersoon was niet echt betrokken en voelde voor Lisette niet veilig. De arbo-arts vond de voorbeelden die ze aandroeg niet ernstig genoeg en adviseerde een soort van weerbaarheidscursus. Zucht! Geen support van de werkgever dus. En ook daarin is Lisette niet de enige.

Intussen ging het van kwaad tot erger, vertelt Lisette. Als ik een suggestie deed voor een verjaarscadeautje voor een van de collega’s, dan werd het afgewezen. Maar 14 dagen later ontving die collega precies dát cadeau. De eer van het bedenken ging naar een ander. Als er in december een klein presentje voor alle medewerkers in de kantine werd uitgedeeld, nam tante K. er voor iedereen een mee, maar niet voor mij. Op mijn verjaardag werd ik bewust niet gefeliciteerd.

Toen ik last kreeg van mijn voet en geopereerd moest worden was er geen begrip. In plaats daarvan werd me verweten dat ik het secretariaat belastte met mijn afwezigheid. De lijst is eindeloos. Iedereen op het secretariaat deed tante K. na, terwijl mensen daarbuiten gewoon vriendelijk tegen me deden. Maar dat was voor mij niet genoeg.

Stelselmatig onderuitgehaald en genegeerd. Je wordt er murw van. Je hebt nergens meer zin in, je presteert ook niet meer. Iets wat eigenlijk helemaal niet bij me past.

Waarom meld je je dan niet ziek?

Dat is me vaker geadviseerd, aldus Lisette. Maar ik was gewoon te bang om mijn baan te verliezen. Ik heb als alleenstaande moeder een inkomen nodig. Ik solliciteerde wel, maar omdat er zoveel vanaf hing, was ik bij gesprekken erg gespannen en werd ik het toch niet. Bovendien ben ik er de vrouw niet naar om zomaar op te geven. Mijn verantwoordelijkheidsgevoel voor de zaak hield me tegen. Ik ben daardoor heel erg over mijn eigen grenzen heen gegaan.

Uiteindelijk werd de situatie onhoudbaar en heeft Lisette ontslag gekregen. Achteraf gezien is dat een groot geluk geweest. Ze zocht hulp en heeft bij mij een therapietraject met EMDR doorlopen. EMDR is een evidence based methode om traumatische ervaringen te verwerken. Na afloop voelen herinneringen neutraal, terwijl je toch alles wat je geleerd hebt kan behouden. Lisette is er, zoals ze zelf zegt, sterker uitgekomen.

Wat kun je doen als je op het werk gepest wordt?

Daar valt heel veel over te zeggen. Dit blog kan daarin niet volledig zijn.

• Een van de belangrijkste dingen is: kom uit je isolement! Zorg dat je een veilig iemand vindt om je ervaringen mee te delen. Iemand die je emotioneel kan opvangen én je concreet en praktisch kan ondersteunen. Iemand die je kan bevestigen in het weten dat je niet gek bent. En vooral dat er niets is om je voor te schamen.
• Zoek een vertrouwenspersoon die verstand heeft van zaken, desnoods een onafhankelijk extern iemand, die je kan helpen een goede oplossing te vinden.
• Voor juridisch advies kun je terecht bij het juridisch loket en soms ook bij je eigen vakbond.
• Maak notities van alles wat er op je werk gebeurt, verzamel bewijs en bewaar dat. Je weet nooit waar het nog goed voor is.
• Denk niet dat je moet blijven waar je nu werkt. Onderzoek mogelijkheden om ander werk aan te nemen. Begin daar snel mee. Als het later niet nodig blijkt kun je altijd nog afzien van vervolgstappen.
• Zoek een therapeut om de herinneringen van het pesten mee te verwerken, zodat je ‘schoon’ van rommel uit het verleden verder kan, evt. in een nieuwe baan. Denk niet te snel dat je het wel alleen kunt. Dat hoef je ook niet te kunnen. De kwaliteit van je leven is veel te belangrijk om het te lang te laten liggen.

Goed nieuws

Het goede nieuws is dat het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in juni 2015 zal starten met een landelijke campagne tegen pesten op de werkvloer.

Nog beter nieuws is dat Lisette inmiddels weer een leuke nieuwe baan heeft gevonden waar ze wordt gewaardeerd.
Het doet haar deugd te horen, (via een ex-collega van die andere afdeling), dat haar ideeën over ‘hoe het ook anders kan op het secretariaat’  bij de voormalige werkgever zijn doorgevoerd. Ik was toch niet Gekke Gerritje, zegt ze met een glimlach.

*Vanwege haar privacy is Lisette een gefingeerde naam. De echte naam is bij Renate Janssen bekend.

Iedereen gezellig en liefdevol met elkaar, prachtige versieringen, lekker eten, mooie muziek, cadeautjes, goede doelen. Met recht genieten van the spirit of Christmas…

Of toch niet?

Zie je juist op tegen die dagen, omdat je niet verwacht dat het de hele tijd gezellig zal zijn? Voelt het als een verplichting? Loop je eerder te stressen in de keuken en eet je vervolgens te veel? Zullen die oude relationele triggers (waarschijnlijk wéér) worden afgevuurd bij het haardvuur? Niet bepaald bevorderlijk voor het welzijn. En dan al die cadeautjes die bewijzen dat commercie Jezus’ geboorte nogal eens overschreeuwt…

Het geeft te denken. Ik durf te wedden dat genoeg mensen het liefst weg zouden gaan. Ver weg. Het voelt dubbel, die Kerst. Herken je dat? Welkom bij de club.

Vermijding is meestal geen oplossing

Met Kerst hangt er een sfeer van liefde. Tenminste, dat willen we graag. Maar als het niet (helemaal) uit de verf komt is het nogal pijnlijk. Want zeg nou zelf: wie wil zich nou niet geliefd voelen en anderen liefhebben? Iedereen toch? En dan niet alleen met Kerstmis, maar altijd.

Kerst is de hemel voor mensen die hun liefde uitdrukken door cadeaus te geven. Anderen geven daar geen bal om. Dat heeft een reden.

Zij hebben een andere liefdestaal

De Amerikaan Gary Chapman helpt ons dit te snappen. Hij stelt dat er vijf liefdestalen zijn.

Dat wil zeggen, vijf vormen om liefde te geven én te ontvangen. De ene vorm is niet beter dan de ander. Ze zijn alleen verschillend. Wat er bij de een voor zorgt dat zij zich geliefd voelt, werkt bij een ander totaal niet, of zelfs averechts. Het is dus goed mogelijk dat we tijdens de feestdagen en masse de plank mis slaan en ons dood ergeren aan andermans manieren. Simpelweg omdat we niet aansluiten op de liefdestaal van familie en vrienden.

Bugger!

Daarom snel wat les in liefde. Welke taal vind jij het meest aantrekkelijk?

1 Bekrachtigende woorden

Hou je ervan als de ander je met woorden waardeert en je openlijk erkent voor je inspanningen en kwaliteiten? Of gewoon om wie je bent? Vind je het heerlijk als iemand zegt dat hij van je houdt en waarom? Geef je zelf gemakkelijk veel welgemeende complimenten? Dan is dit waarschijnlijk je primaire liefdestaal.

Geheel in lijn met deze stijl kun je tijdens Kerst kaartjes uitdelen met voor iedereen een paar zinnen. Je vertelt wat je fijn/lief/mooi vindt aan die persoon. Geef anderen blanco kaartjes en nodig hen uit om ook voor iedereen iets aardigs op te schrijven. Liefst zo specifiek mogelijk voor elke persoon. Zorg dat iedereen een aantal kaartjes krijgt!

2 Quality time en luisteren

Vind je het belangrijk (en maak je dus tijd vrij) om bewust samen te zijn met anderen van wie je houdt? Leef je helemaal op als een dierbare je al haar aandacht geeft? Kom je emotioneel thuis als iemand zonder afleiding of onderbreking écht naar je luistert? Is dat een geschenk dat je zelf ook het liefste geeft? Dan weet je nu waarom. Het is je favoriete liefdestaal.

Wat kun je doen: geef met Kerst iedereen tenminste een paar minuten je onverdeelde aandacht. Vraag hoe het werkelijk met hen gaat. Accepteer geen ‘goed’, ‘moe’ of ‘oké’, maar vraag door tot je een antwoord krijgt dat dieper gaat. Hou dan je mond en luister! Kijk wat er gebeurt.

Je kunt dit natuurlijk ook aan tafel doen. Geef iedereen (die wil) een minuut (of twee) om te spreken. De rest van het gezelschap is stil en luistert. Vermijd de valkuil om de ander te willen helpen met advies of een oppepper. Alleen luisteren is al een geschenk op zich.

Bedenk wel dat dit voor velen niet gewoon is en misschien zelfs een beetje eng. Maar als het lukt geeft het veel binding tussen de aanwezigen. Daar doen we het voor.

3 Fysieke aanraking

Een arm om je heen, iemands hand vasthouden, een aai over de bol, een knuffel of (alleen voor partners) een heerlijke vrijpartij. Touch is natural, touch is good. Not everybody does it, but everybody should. Hier hoef ik toch niets over uit te leggen?

Idee: hoe zou het zijn als je met Kerst aan iedereen zou vragen of ze een knuffel van je willen? Vraag ‘mag ik je een knuffel geven?’ De mensen die ‘ja’ zeggen krijgen er een van je. Moet je daarvoor een beetje uit je comfortzone? Dat kan. Waarschijnlijk is fysieke aanraking dan niet je eerste liefdestaal. Maar misschien wel die van de mensen die bij je zijn. Wat zou er gebeuren als je uit je comfortzone gaat?

Het is bekend dat een (aantal) knuffel(s) maakt dat het hormoon oxytocine vrij komt. Een stofje waarmee je ontspant en je lekker in je vel voelt. Wordt het tòch nog gezellig.

4 Iets voor iemand doen

Vind je het fijn om je dienstbaar op te stellen? Steek je graag de handen uit de mouwen voor een ander? Voel je je onbemind als de ander steeds blijft zitten terwijl jij het werk aan het doen bent? Dan mag er nu een belletje gaan rinkelen. Deze liefdestaal gaat om actie. Niet lullen maar poetsen. Dingen samen DOEN. Teamwork geeft een gevoel van saamhorigheid en liefde. Dat is de reden dat mijn moeder mijn ramen gaat zemen als ze op bezoek is

Met Kerst is het handig om te kijken waar je iets voor iemand kan doen. Tafel dekken? Helpen met koken of afwassen? De kinderen amuseren? Sommige mensen zullen om die reden van je houden. Omdat ze voelen dat jij van hen houdt.

5 Cadeautjes geven

Tja, zoals gezegd, die liefdestaal komt meestal wel uit de verf met Kerst. Bedenk dat een ontvanger met een andere liefdestaal nog blijer zal zijn met het cadeau als de eigen liefdestaal wordt aangesproken. Heb je een cadeau gekocht waaruit blijkt dat je eerder heel aandachtig hebt geluisterd? Dan is dát de echte waarde. Hetzelfde geldt voor de moeite die je hebt gedaan om het cadeau te verkrijgen. Dat is een act of service. Het is handig om eens na te denken over de liefdestaal van je dierbare en daar iets mee te doen. Een saunabon om samen te kunnen relaxen is quality time. Een massage honoreert de voorkeur voor aanraking. Geschenken hoeven niks te kosten en kunnen toch goud waard zijn.

Hulp nodig om er achter te komen wat jouw primaire liefdestaal is? Dan kun je hier terecht voor een Nederlandse ‘test’.

Nog even dit

Voelen deze suggesties voor jou als te kort door de bocht? Dat is oké. Kerst is voor meer mensen een beladen tijd waarin veel oud zeer vrij komt. Het kan zijn dat er ‘te veel tussen zit’ om bovenstaande tips in de praktijk te brengen. Als je dat merkt, wees dan mild voor jezelf. Het heeft nooit zin om jezelf op de kop te geven voor iets dat nog op je plankje ligt en waar je nog bij tijd en wijle last van hebt. Merk het op en ga er mee aan de slag.

Hoe? Ik heb het 30-daagse Kom Los van je Verleden programma voor je ontwikkeld. Vanaf begin januari vind je hiervoor een opt-in op mijn website www.commucare.nl waarmee je je kunt aanmelden.

Als je al ingeschreven bent voor mijn periodieke e-zine, dan ontvang je in januari een uitnodiging om mee te doen in je mailbox.

Vorige week zag ik een engel.

Nee, niet zo een met vleugels. Deze was van vlees en bloed.

Sterker nog, ik zag er niet één. Het waren er wel zestig.

Grote, kleine, dikke en dunne. Sommigen blij, anderen (een beetje) bang.

Net als ik.

Allemaal verschillend en toch hetzelfde.

Ik keek hen in de ogen en was verbijsterd door hun schoonheid.

En zij zagen mij. Ze zagen me écht. Mijn hart ging open.

‘Wat heeft jou hier naartoe gebracht?’ vraagt Rich, een van de trainers (engelen ).

Ik wil over mijn vermijdende hechting heen groeien

‘Oh’. Hij kijkt me aan, schijnbaar een tikkeltje verbaasd door mijn rechtstreekse antwoord. Ik weet waar ik voor ga. We gniffelen even samen, de hoofden dicht bij elkaar. Ik weet zeker dat hij precies begrijpt wat ik bedoel.

Het is juni 2014. Ik ben op de driedaagse workshop Being the Change. Een flinke groep volwassenen, de meesten 40+, gaan een ChallengeDay beleven. Toen we op de middelbare school zaten bestond het nog niet, maar het is nooit te laat om te herstellen van wat er ooit mis ging. Nu gaan we alsnog Over de Streep. Net als op tv.

We weten allemaal hoe het voelt wanneer  het vertrouwen wordt beschaamd. Iedereen herinnert zich wel momenten waarin hij werd afgewezen of er alleen voor stond. Vanwege de huidskleur, seksuele geaardheid, intelligentie, uiterlijk, gevoeligheid, familie, noem maar op. De onveilige hechtingsstijl die daaruit voort kan komen heeft veel invloed op hoe je je voelt over jezelf en hoe je je gedraagt in relaties. Door de tik die je hebt gekregen leef je je leven niet meer volledig. Je houdt jezelf in of je leeft jezelf uit in narigheid. En zo creëer je steeds weer opnieuw je eigen onveiligheid en doe je de wereld tekort.

Om te herstellen hebben we een correctieve ervaring nodig

Een correctieve ervaring laat je (weer) voelen hoe het is als de hechting veilig is. Ze appelleert aan een diep innerlijk, aangeboren weten van hoe het hoort te zijn in relaties. Het spreekt het vermogen aan om te vertrouwen en vertrouwd te worden. Ze overschrijft datgene wat ooit verkeerd liep en zet je weer terug op koers. Being the Change is zo’n correctieve ervaring. Aan het einde van dit blog vind je een Challenge in het mini.

Veilige hechting wordt gecreëerd door oogcontact te maken, samen gekke spelletjes te doen, in de groep te delen hoe het écht met je is. En ook door veel te knuffelen, elkaar emotioneel te steunen en de ander oprecht laten weten wat je in hem/haar waardeert, zodat je dankbaar bent hem/haar te kennen.

Klinkt als een warm bad, nietwaar? Klopt, maar een warm bad is niet alleen fijn. Het komt ook heel dichtbij en maakt oude pijn los. Wil je alle liefde binnen laten komen, dan is daar moed voor nodig. Voor herstel moet je uit je comfortzone gaan, de verdedigingsmechanismes afleggen en zelf het heft in handen nemen. Naar veilige hechting bewegen is simpel, maar absoluut niet gemakkelijk. Om eerlijk te zijn: het is vaak doodeng. Je loopt het risico afgewezen te worden. Daarom zijn die 60 engelen tegelijkertijd 60 helden.

Be the change you wish to see in the world

De bekende quote van Gandhi vormt een van de basisprincipes. Maak de wereld mooier door zélf een veilige hechtingsfiguur te zijn. Niet wachten op anderen, maar op een proactieve manier jezelf kwetsbaar durven opstellen. Er zijn al genoeg mensen die alleen hun buitenkant laten zien. Dat kan iedereen. Maar kennen we de ander dan? Van mens tot mens? Nee, en daar begint het al.

De uitdaging zit ‘m erin dat je ook je binnenkant durft te delen, door de zin ‘als je me echt zou kennen’ af te maken. Dan komen de angsten, de onzekerheden, het verdriet en de worstelingen. Zaken waarvoor je denkt je te moeten schamen. Dat waarvan je denkt dat je de enige bent.

Maar ook de dingen waar we blij mee zijn. Grootsheid, trots en triomf laten velen niet zomaar zien. Het is beter om bescheiden te blijven en ‘gewoon’ te doen. Zo willen we graag gezien worden in Nederland, voor alle veiligheid. Gek eigenlijk.

Als je me echt zou kennen…

Als je me echt zou kennen, dan zou je weten dat het leven ook bij mij een paar flinke klappen heeft uitgedeeld. In mijn ouderlijke gezin was het niet extreem onveilig. Ik ben nooit fysiek mishandeld. Mijn ouders hadden geen psychiatrische aandoeningen of last van ernstige verslaving. Er was geen scheiding en er ging niemand dood.

Ik werd, als enig kind, in de praktische zin, door mijn moeder goed verzorgd. Ze had alleen nooit geleerd om emotioneel op me af te stemmen. Als ik me niet goed voelde en wat support nodig had, dan werden mijn gevoelens meestal weggewuifd of gesust. Als ik iets fout deed werd het altijd benoemd en duidelijk afgekeurd. Als ik iets wel goed deed bleef het stil. Ik ben altijd blijven verlangen naar de goedkeuring van mijn moeder. Ook toen ik al lang volwassen was. Het geschenk van échte bewuste aandacht kreeg ik alleen van mijn vader. Maar hij was vaak weg voor zijn werk. Mijn ouders deden hun best, zoals de meeste ouders. Zo ben ik gevormd.

In de zesde klas werd ik, zachtaardig en intelligent als ik was, slachtoffer van pesterijen. Ik mocht er niet bij horen. Het sociale isolement, de eenzaamheid voelde als een hel. Ik betrok het op mezelf en dacht dat er van alles aan míj mankeerde. Omdat ik me schaamde vertelde ik thuis niks. Ik verwachtte dat mijn gevoelens, zoals gewoonlijk, toch niet ontvangen zouden worden. Ik moest het zelf zien te redden, dacht ik.

Dan maar alleen. Op mezelf kon ik wél vertrouwen

Zo werd ik een echte vermijder. De wereld voelde niet vriendelijk. In gezelschap stelde ik me voorzichtig en terughoudend op. Ik bleef altijd aan de zijlijn staan en zag hoe anderen het voor elkaar leken te hebben. Mijn stralende zelf hield ik verborgen onder heel veel beschermende lagen. Maar natuurlijk voelde dat óók niet goed. Alleen is maar alleen en bovendien:

Ik hou ontzettend van mensen

Net als anderen met een vermijdende hechtingstijl bleef ik, diep van binnen, verlangen naar verbinding. Dus begon mijn tocht van heling. Een doctoraal psychologie, NLP van voor tot achteren, systemisch werk, de Helende Reis van Brandon Bays, natuurgeneeskunde, EMDR, EFT, mindfulness. Overal haalde ik mooie dingen uit voor mezelf en zette flinke stappen. De therapeutische combinaties die ik maakte gaf ik volop door aan anderen, daar waar het aansloot. Vooral in mijn werk als therapeut was (en is) dat geweldig om te doen. De trainingen Being the Change en het vervolg Living the Change beschouw ik als het beste wat ik ooit geleerd en ervaren heb.

Nu jij. Zin in een mini-Challenge?

Een belangrijk onderdeel van veilige hechting is oogcontact. Ogen zijn de spiegels van de ziel en daarom is elkaar écht aankijken nogal intiem. Verliefden kunnen het urenlang doen. Een baby in de wieg voelt zich geliefd als er een vriendelijk gezicht verschijnt, vooral als het nodig is.

Ga maar eens na. Hoe vaak op een dag kijk je mensen écht aan? Ik bedoel, langer dan 1 seconde ? En hoe vaak vermijdt je het oogcontact, bewust of onbewust? Is dat wat je wil? Of zou je het liever anders doen? Ja? Neem dan de uitdaging aan en begin!

Ik heb een podcast voor je gemaakt waarin je de ervaring van ‘zien en gezien worden’ zelf kunt ervaren. Het is de vriendelijke ogen oefening. Hij duurt ongeveer 3 minuten. Probeer ‘m eens uit. Je zult ontdekken waar je staat op het gebied van hechting middels oogcontact. Veel plezier!

En?

Heb je de drie dingen die van de wereld een betere plek maken ontdekt? Of misschien wel meer dan drie? Dan weet je nu wat je kan doen. Ga je mee over de streep?

Vind jij relaties ook zo ingewikkeld?

Laat me je dan een geheimpje vertellen.

Iets dat geldt voor alle relaties. Die met je kind, met je hond, met je partner en zelfs de buren.

Het succes is primair afhankelijk van maar één ding.

In relaties gaat het over veilige hechting

Gokje: dat is waarschijnlijk niet het eerste waar je aan dacht. Je bent niet de enige. Veel mensen zijn zich niet bewust van het cruciale belang van hechting. En dat terwijl je het thema o-ve-ral tegenkomt. Luister maar naar laatste hit van John Legend. Lees een aardig boek. Harry Potter bijvoorbeeld. Of geniet van een excellente film, zoals Intouchables. Dan weet je waar ik het over heb. Op onbewust niveau dan. Wil je meer bewust worden? Dan zou ik verder lezen.

Als mensen niet genoeg beseffen dat hechting zo’n grote rol speelt in hun relatie, dan kunnen ze elkaar zomaar ‘kwijt’ raken. Meestal onbedoeld.

Waar gehakt wordt vallen spaanders, ook in relaties. Kwetsuren komen voor. Ze zijn onvermijdelijk. Mensen raken echter pas écht ver van elkaar verwijderd als ze de kwetsuur niet repareren. Als je niet repareert, dan gaat de relatie (op den duur) kapot. Zo simpel is het. Het is niet voor niets dat te veel huwelijken in scheiding eindigen.

Hoe het werkt? Ik leg het verderop in dit blog uit. Maar eerst: wat is veilige hechting eigenlijk?

Veilige hechting gaat over de emotionele verbinding die je hebt met elkaar

Je kan ook zeggen: hechting is liefde in actie. Jonathan Bowlby is de grondlegger van het onderzoek dat op dit gebied is gedaan. Hij werkte met de zogenaamde strange situation: een peutertje speelt met haar moeder in een kamer met een spiegelraam. Onderzoekers kijken hoe het kindje reageert als moeder even weg gaat. Bij gezonde, veilige hechting protesteert het kind tegen moeders vertrek door te huilen en haar achterna te lopen. Het gaat duidelijk in de stress. Kijk maar even.

Als moeder terugkomt wordt de breuk in de verbinding meteen gerepareerd. Het kind is heel snel gerustgesteld en gaat even later weer spelen.

De relatie met moeder voelt als een veilige thuishaven

Vanuit die basisveiligheid kan het kind zich optimaal ontwikkelen. Heerlijk de wereld ontdekken en regelmatig terugkeren om ‘bij te tanken’ bij moeder. Want die is altijd bereikbaar en beschikbaar. Ze heeft positieve aandacht voor het kind als het contact zoekt. Ze leeft zich in in de behoeften van het kind en komt daaraan zo adequaat mogelijk tegemoet. Ze benoemt met woorden wat het kind allemaal beleeft. Als de kleine zich pijn doet komt moeder snel om te troosten. Ze reageert en beschermt op een consistente manier. Het kind, klein en afhankelijk als het is, kan op haar rekenen. Moeder is de ‘veilige hechtingsfiguur’.

Het verlangen te hechten is aangeboren en niet kapot te krijgen

Hechten zit in onze biologie. Het gaat heel diep. Ook bij dieren.

Maar natuurlijk gaat er wel eens iets mis. Moeders zijn ook maar mensen. Ze hebben hun eigen sores, waardoor ze niet altijd even present zijn in het contact met hun kind. Ze kunnen druk zijn met hun baan, het huishouden of hun telefoon. Dat geldt ook voor vaders overigens. Soms zijn ze gewoon moe. Of ziek. En soms moeten ze dringend naar het toilet, nét als de kleine honger heeft. Life is hard.

Gelukkig gaan kinderen daar niet meteen kapot aan. Ook dat is aangeboren. Bij gezonde hechting kun je wel een potje breken. Kinderen nemen genoegen met ouders die het goed genoeg doen, die meestal beschikbaar, aanwezig, empatisch etc. zijn. Perfect hoeft niet. Dat scheelt.

De kwaliteit van de hechting die je met je ouders hebt gehad, bepaalt in hoge mate de kans om als volwassene succesvol te zijn in het onderhouden van goede relaties. Het geeft geen garantie, want relateren doe je tenslotte met z’n tweeën, maar de prognose is dan zeker gunstig.

Enig idee hoe je de hechtingsband met een dierbare kunt versterken?

Volgens psycholoog Gordon Neufeld heeft veilige hechting 6 fasen, oplopend van primitief naar verfijnd. Bij elke fase horen specifieke ‘hechtingssignalen’ die kunnen worden afgegeven. Als mensen hechtingssignalen uitzenden en ze worden door de ander ontvangen, dan spekken beiden de emotionele bankrekening van hun hechting. Wil je een rijk leven, dan loont het dus de moeite om regelmatig bij te storten.  

Nabijheid
Hechting wordt in de basis bevorderd als je laat merken dat je bij iemand wil zijn. Als je altijd weg bent of geen tijd vrij wilt maken om elkaars gezelschap op te zoeken, dan wordt het niks. Bij intieme relaties ben je ook lichamelijk dichtbij. De arm om je heen, de knuffel die een mens zo goed doet. Of een heerlijke vrijpartij. Maar ook samen een spelletje doen of elkaar masseren laat nabijheid zien.

Overeenkomst
Is het je wel eens opgevallen dat, wanneer je een gezamenlijke interesse hebt (of dat nu voetbal, moderne kunst of motorrijden is) je meteen al een band hebt? Dat heeft te maken met de tweede fase van hechting. Je kunt hier gebruik van maken om de connectie te versterken. Samen naar de sauna, samen sushi eten. Je sluit het liefste vriendschap met mensen met wie je veel gemeenschappelijk hebt. Dat voelt veilig. Daarom letten jonge meiden op hoe ze zich kleden, hoe ze praten en hoe ze zich gedragen. Ze willen vooral niet uit de toon vallen. Ze willen juist…

Er bij horen (loyaliteit)
In deze fase van veilige hechting versterk je de band door iemand te laten merken dat je aan zijn kant staat. Dat hij bij de groep hoort, hoe groot of hoe klein ‘de club’ ook is. Dat je hem zult opvangen als hij valt. Een echte, betrouwbare bondgenoot (lees: veilige hechtingsfiguur) komt voor de zijnen op als het nodig is, zelfs als het eigen belang op het spel staat. Dat is goud waard.

Belangrijk gevonden worden
In deze fase van veilige hechting wordt iemand als het ware ‘gedragen’ door een dierbare ander, ook al is die ander niet letterlijk, fysiek aanwezig. Ieder mens verlangt er naar om gekoesterd en geaccepteerd te worden. Om speciaal te zijn voor iemand, al is het er maar één. Gewoon zoals je bent. Vanwege je eigen unieke zelf. Als je dat aan de ander laat weten, dan geef je een waardevol hechtingssignaal af.

Liefde
Gaat het nog dieper in de hechting dan is daar liefde. Liefde voedt ons tot op het bot. Zij beschermt ons tegen de grote boze buitenwereld. Dat hoef ik toch niet uit te leggen?

Gekend worden
De diepste fase van hechting is bereikt als je volledig open kunt zijn naar elkaar. Wanneer je elkaar je diepere gevoelens laat zien, zelfs je geheimen vertelt. Wanneer je iemand in vertrouwen kunt nemen, en weet dat je niet afgewezen zult worden. Elk mens heeft behoefte om ‘gevat’ te worden. We hebben daarvoor een ingebouwde ‘word-ik- gevat–detector’. Die laat je weten of je écht begrepen wordt, of niet. Iemand kan wel ‘ik begrijp het’  zeggen, maar soms wéét je gewoon dat het niet zo is. Ken je dat? En soms heb je met iemand maar een half woord nodig. Spreekt voor zich dat de band dan heel sterk is.

En wat nu als je de boel een keer verprutst hebt?

In elke relatie loopt een conversatie of omstandigheid wel eens uit de hand. Juist als je erg aan iemand gehecht bent kan die ander je flink pijn doen. En jij die ander. Maar als je er een gewoonte van hebt gemaakt om de emotionele bankrekening regelmatig aan te vullen dan staat je partner vrijwel altijd open voor reparatie. Je kunt oprecht sorry zeggen, een knuffel aanbieden, een bloemetje kopen, en vooral: op het voorval terugkomen en praten over wat er gebeurd is. Met zachte woorden en zachte gevoelens. Er zijn duizenden manieren om te repareren. Gebruik je creativiteit, of val steeds terug op de oude vertrouwde manier. Maar doe het! Ook al vind je het eng. Goed kunnen repareren bepaalt namelijk 85% van de slagingskans van je relatie. Da’s veel……

Meer lezen over hechting? Ik heb twee toppertjes voor je:

Houd me vast van Sue Johnson

Parenting without power struggles van Susan Stiffelman

Lees je deze blog online en wil je elke maand mijn blog ontvangen? Abonneer je dan op het maandelijkse e-zine

Nee, toch niet dood.

Ze blijkt een overlever

Iemand gilt. Is ze dat zelf? Nee, iemand anders. Mensen komen te hulp. Iemand met een bezorgd gezicht tikt op haar raampje. Ze kan zelf uitstappen. Het lijkt allemaal mee te vallen. De auto achter haar is er erger aan toe. Ambulance is onderweg.

Je wil er niet aan denken, maar het gebeurt elke dag

Iedereen maakt wel eens iets heftigs mee. Misdrijven, ongevallen, nare ziekenhuiservaringen, relationele trauma’s. Weet jij wat je het beste kunt doen als het je zelf overkomt óf als je ter plekke bent en kunt helpen?

Niet iedere schokkende gebeurtenis hoeft blijvende psychische schade te geven. Sommigen mensen herstellen volledig, anderen niet. Wat maakt het verschil?

De Amerikaan Peter Levine heeft de wereld iets heel belangrijks meegegeven over trauma.

Psychotrauma is niet alleen geestelijk, maar vooral lichamelijk

Ons lichaam gaat bij dreiging in de vecht- of vluchtstand. De fight-flight is puur bedoeld om te overleven, door iets te dóen. Als we niet kúnnen vechten of vluchten, dan bevriezen we. Ons zenuwstelsel is dan zo overweldigd, dat het niet meer lukt om de situatie te verwerken. Levine’s kernboodschap is dat de spanning/lading/energie zich dan pijlsnel opstapelt, geen uitweg meer weet en zet zich vastzet in het lichaam: (psycho)trauma.

Laten we eens kijken naar hoe dat bij dieren gaat. Als een antilope wordt gepakt door een leeuwin dan is dat behoorlijk traumatisch. Het prooidier zal snel out gaan. Dat maakt de kill minder pijnlijk. Maar een (grote) kat doodt haar prooi niet altijd meteen. Soms speelt ze er mee of ze laat haar vangst ergens liggen waarna ze haar nakomelingen gaat ophalen. Als de antilope bijkomt uit haar freeze, én de kust is veilig, dan zie je iets opmerkelijks gebeuren: ze gaat heftig trillen. Alsof ze de beweging van haar vlucht, die nog in het lichaam zat en gestagneerd was geraakt, afmaakt. Als het trillen klaar is, is alle traumatische lading uit het lijf afgevoerd. Het dier staat op en gaat verder, alsof er niets gebeurd is. Wel gewond, maar niet getraumatiseerd.

Werkt het bij mensen ook zo? Het antwoord is ja.

Mensen zijn dieren, maar er is één groot verschil

Dieren worden niet gehinderd door een relatief groot brein vol sociale codes. Ze denken niet ‘wat zullen de andere antilopes wel van me denken als ik hier zo gek lig te trillen?’

Een dier maakt zich niet druk of gedrag gepast is. Het laat gewoon de natuur zijn gang gaat. Zou de mens ook eens moeten doen.

In plaats daarvan vinden mensen het belangrijkrijk zich sterk te houden en geen kwetsbaarheid te tonen. Of ze willen hun fatsoen bewaren. Lichamelijk ontladen na een heftige gebeurtenis kan, naast trillen, op veel verschillende manieren gebeuren: huilen, zuchten, bewegen, boeren, gapen, kokhalzen, noem maar op. Misschien geen dingen die je graag in het openbaar doet. Toch is het zaak die natuurlijke respons van ontlading niet te blokkeren. Want als je dat wel doet, dan blijft er lading achter in het lichaam. Met als mogelijk gevolg dat je lichamelijke klachten ontwikkelt waar je zeker niet op zit te wachten.

Een trauma is een herinnering van een gebeurtenis die je niet goed hebt verwerkt

Het spreekt voor zich dat er over trauma heel veel te zeggen valt. Veel meer dan dit blog kan dekken.

In de literatuur bestaat er een grof onderscheid. Je hebt levensbedreigende trauma’s (we noemen ze grote T Trauma’s), zoals oorlogservaringen. Iedereen begrijpt dat zoiets niet gemakkelijk te verwerken is. Maar het kan zeker wel.

Daarnaast zijn er trauma’s met kleine t, die veel vaker voorkomen. Het zijn ervaringen die weliswaar niet levensbedreigend zijn, maar desondanks lang een negatieve invloed hebben op de persoon, als ze niet goed verwerkt worden. Zeker als we een kind waren toen het gebeurde. Je mag de invloed die ze kunnen hebben op een mensenleven zeker niet onderschatten. Voorbeelden: de dood van een geliefd huisdier, of in de steek gelaten worden door je beste vriendin.

Iedereen heeft wel voorbeelden van kleine t trauma’s

Wil je weten hoe je kunt toetsen of een herinnering goed is verwerkt? Dat is heel simpel. Denk aan iets vervelends uit je verleden. Neem iets kleins. Bijvoorbeeld een moment waarop je op een onplezierige manier kritiek kreeg. Je ziet (waarschijnlijk) een plaatje. Hoor je er iets bij? Zeg  je iets tegen jezelf? Check maar even. Merk op wat er in je opkomt.

De sleutel is: wat gebeurt er in je lichaam?

Blijft het helemaal neutraal en rustig? Weet je dat het toen behoorlijk naar voor je was?  Maar nu niet meer? Dan heb je de herinnering goed verwerkt. Mooi.

Of is het anders? Voel je een knoop in je maag? Zit je keel dicht? Adem je hoog en zijn je schouders gespannen? Of heb je andere sensaties die wijzen op stress, van toen, die je nu nog steeds voelt? In dat geval zit er nog lading op de herinnering. Iedere keer als die herinnering geprikkeld wordt, bewust of onbewust, dan komen die gevoelens weer terug in je lichaam en beïnvloeden je gedrag. Je hebt je herinnering niet 100% verwerkt. Het is innerlijke ballast geworden.

Maar dat is nog niet alles. Je merkt dat je je niet fijn voelt of dat je eigen gedrag je niet bevalt. Die rotgevoelens en dat stomme gedrag moeten weg. Dus probeer je het te vermijden of te onderdrukken. Je zoekt afleiding op een beeldscherm, je werkt te hard of je eet of drinkt meer dan goed voor je is. En wat denk je? Het helpt niet. Hooguit op korte termijn.

Vermijding lijkt aantrekkelijk, maar heeft een hoge prijs

Je innerlijke ballast wordt namelijk niet minder en het onderdrukken kost je nog extra energie ook.

Een beter alternatief om van je ballast af te komen is met je aandacht aanwezig te blijven bij oncomfortabele sensaties. Een paar minuten achter elkaar. Elke dag een paar minuten. Je lichaam heeft veel wijsheid. Het weet hoe het lading kwijt kan raken en dat regelt het voor je. Vertrouw daarop. Het werkt net als bij die antilope. Het maakt niet uit of het iets van pas geleden is of iets ouds. Gemakkelijk en prettig is het niet, maar je kunt het aan. Je bent al een overlever.

Als je ter plekke bent als er iemand net iets schokkends heeft beleeft, wees dan vooral aanwezig. De aanwezigheid van een ander menselijk wezen die aandachtig is kan maken dat een gebeurtenis als veel minder traumatisch wordt ervaren. Bijvoorbeeld bij een ongeval: laat het slachtoffer via gepaste aanraking weten dat je er bent en zeg ‘ambulance is gebeld, die komt er aan. Ik blijf bij je tot ze er zijn.’

Ben je zelf slachtoffer en merk je dat je er zelf niet uit komt? Blijf er vooral niet alleen mee lopen. Zoek de verbinding met anderen die je vertrouwt en die je kunnen ondersteunen. Iemand uit je privé netwerk of een professional. Wacht niet te lang. Er is niets om je voor te schamen. Je bent zeker niet de enige. Dat is nooit zo.

Meer lezen?

Peter Levine, de tijger ontwaakt 

Peter Levine, de stem van je lichaam

Zo eentje waarop je denkt: laat ze toch allemaal de rambam krijgen.

Het gebeurt als je even niet oplet.

Je past je aan alles en iedereen aan en je vergeet jezelf

Vooral vrouwen hebben er een handje van.

Als je man niet écht naar je luistert en je denkt ‘laat maar’.

Als je kinderen alwéér niet los te branden zijn van hun beeldscherm.

Als je moeder na een lange werkdag net dat éne vlekje op je bloes identificeert.

En zo nog wat dingen. Sound familiar? De puf om er tegenin te gaan heb je niet meer. De irritatie en frustratie komen je neus uit.

Dan is het tijd voor een flinke portie me-time

Want laten we eerlijk zijn. Wij vrouwen kunnen goed zorgen. Voor anderen dan. Het punt is dat we anderen geen dienst bewijzen als we onszelf overslaan.

Ik wil het wel bekennen: bij onvoldoende self-care word ik een onuitstaanbaar kreng bij wie je maar beter niet in de buurt kan komen. Het straalt wat uit zal ik maar zeggen.

Begrijp me goed: je hoeft niet altijd een shiny-happy-person te zijn

Dat is niet realistisch. Het is absoluut belangrijk om emoties toe te laten. Vooral als ze intens en onprettig zijn. Het is een kunst om juist de gevoelens die je liever weg wil hebben, door je heen te laten gaan. Angst, boosheid en wanhoop bijvoorbeeld. Je wil je ze goed verwerken, op een gezonde manier. Door goed voor jezelf te zorgen. Niet door je gemene kant op anderen bot te vieren.

Compassie en mildheid ervaren voor anderen (én jezelf!) kun je leren

Hoe? Door te oefenen. Het zal niet altijd even goed lukken, ga daar maar van uit. Blijf mild. En blijf oefenen. Liefde, zachtheid en compassie voor jezelf is onontbeerlijk.  Door jezelf zo te behandelen wordt het gemakkelijker om het ook aan anderen te schenken. Daar wordt de wereld een stukje mooier van.

Hier zijn 10 manieren om compassie en mildheid te oefenen. Probeer ze uit en ontdek welke voor jou werken. Je kunt ze preventief inzetten óf als je al over je grenzen bent gegaan.

1. Voel je je niet lekker? Neem een paar minuten tijd. Stop. Doe je ogen dicht en richt je aandacht naar binnen. Voel hoe je zit op je stoel. Volg hoe je ademhaling verloopt. Vraag dan aan jezelf: ‘wat heb ik nu nodig?’

Merk op wat het antwoord is. Je weet het wel. Ontspanning? Stilte? Een luisterend oor? Een warm bad? Beweging? Iets voedzaams te eten? Een arm om je heen?

Wat het ook is, kijk of je aan je behoefte tegemoet kan komen. Als dat kan, doe het dan! Als het niet kan, neem dan in ieder geval je behoefte serieus. Wals er niet overheen. Dat verdien je niet. We kunnen niet altijd onmiddellijk onze behoeften bevredigen, maar het helpt dat we er aandacht voor hebben en ze accepteren.

2. Bedenk dat je niet de enige bent met zulke gevoelens. Dat is nooit zo. Je kunt niet altijd in de geef-stand staan. Dat moet je ook niet willen. Geef jezelf toestemming om jezelf regelmatig op de eerste plaats te zetten. Laat je niet wijsmaken dat dit egoïstisch is.

3. Ga voor de spiegel staan en geef jezelf een dikke vette knipoog.

4. Lach meer.  Zelfs als je nog niet in de stemming bent om je vrolijk te voelen. Kies ervoor om je mondhoeken omhoog te laten krullen. Een lachende mond helpt je hersenen om je stemming in de gewenste richting te laten gaan. Hetzelfde geldt voor een opgeheven hoofd en een rechte rug. Of een flinke wandeling.

5. Mediteer op je denkende geest. Je denkende geest (the mind) is net een aap. Als je veel aan je hoofd hebt springt hij druk in het rond, van boom naar boom,  vaak niet in staat (of niet bereid) om stil en rustig te zijn. Het is belangrijk om afstand te bewaren tussen je Zelf en je gedachten. Anders nemen de gedachten je te zeer in beslag. Neem daarom elke dag een stukje me-time door aandachtig te zijn bij je gedachten. Het zou zomaar kunnen dat je er milder en evenwichtiger van wordt.

6. Neem een ‘vakantie’. Een grote of een kleine. Letterlijk of figuurlijk. De verandering van perspectief zorgt ervoor dat je kunt opladen. Als je niet ver weg kunt gaan, ga dan eens een weekendje weg in de buurt. Alléén, wel te verstaan. Of ga op zijn minst een paar uurtjes in een hangmat liggen. Met de deur op slot.

7. Neem regelmatig een ontspannende massage. Het is de moeite waard om je nek te ontspannen. En je schouders. En je kaakspieren. Zo kun je ook je blik verzachten, en je stem, en je hart.

8. Koop een zachte teddybeer (of pik er een van je kinderen) en neem ‘m mee naar bed.

9. Lees het werk van een zachtaardig persoon die sterk is in compassie. Zijn woorden zullen je helpen en inspireren om zacht te zijn voor jezelf en voor anderen. Wat dacht je van Eckhardt Tolle, Deepak Chopra of de Dalai Lama?

10. Weet welke zaken je van je af kunt laten glijden. Je kunt niet overal de strijd mee aangaan. Maak het jezelf gemakkelijker. Zorg dat je alleen vecht voor de dingen die écht belangrijk zijn.

Hier komt het aapje weer terug. Weet je hoe je een aapje kunt vangen? Je hebt een dichte mand nodig die je stevig vast zit aan een boom. Er zit een gat in dat precies groot genoeg voor aapjes hand. Je stopt een banaan in de mand en je wacht af. Wat gebeurt er? De aap steekt zijn hand naar binnen, pakt de banaan, maar kan hem er niet uit krijgen omdat hij de banaan nu in zijn vuist houdt. Alles wat hij hoeft te doen is de banaan LOSLATEN om zichzelf te bevrijden van de val. Maar gek genoeg blijft de aap de banaan vasthouden.

Wat is jouw banaan?

Ze is te lelijk. Te saai ook. Ze voelt zwaar door het grote verdriet dat ze al zo lang met zich mee draagt. Zo ontzettend zwaar. Nu wil ze op me leunen. Maar ik wil niet. Ik wil van d’r af.

Er is één probleem. Zij is mijn jongere Zelf. En ze is pas 11

Iemand zegt: Ze is een mooie meid.

Huh? Ik raak in de war. Mooi? Hoe kan iemand dát nou zeggen? Een sprankje nieuwsgierigheid piept omhoog.

‘Kijk haar eens aan’, zegt de workshopbegeleider tegen me. Het lukt me niet. Steeds wil mijn hoofd de andere kant op kijken. Mijn verstand weet dat het beter is om het oude zeer onder ogen te zien. Ik doe mijn best. Maar er is zo veel weerstand. De jonge Renate wacht af, verlangend om gezien te worden. Hunkerend om gekend te worden.

Ik, de oudere Renate, probeer weer. Het gaat iets beter. Een fractie van een seconde kijk ik haar aan. Het is erg onwennig. Mijn hart bonst als een gek. Ergens voelt het vertrouwd. De kleine kijkt naar me op. Ik voel steeds meer dat het oké is.

Zo lelijk is ze nou ook weer niet, zeg ik

Stap voor stap kan ik langer naar haar kijken. Mijn nieuwsgierigheid wordt groter. ‘Wie ben jij dan?’

‘Ik ben de kleine Renate’, is het antwoord. Ik kijk. Ik zie. De tranen stromen over mijn wangen. Ik voel  verdriet om het verlies. En tegelijkertijd vreugde vanwege het terugvinden van dit prachtige deel van mijn Zelf. Heel voorzichtig maken we steeds meer contact.

Wat is er gebeurd toen je 11 was? vraagt de begeleidster

Ik werd gepest. Buitengesloten door de groep. Uitgekotst. Mijn moeder zag het niet. Niet echt. Ik durfde het thuis niet te vertellen omdat de schaamte te groot was. Ze zou me toch niet kunnen opvangen. Wat was ik alleen.

Wat de kinderen op school met me deden, (of juist niet met me wilden doen), betrok ik op mezelf. Er moet  iets ernstigs mis zijn met mij, dacht ik, want anders zouden ze zoiets toch niet doen?

Als anderen je vaak genoeg het gevoel geven dat je er maar beter niet kunt zijn, dat je niet de moeite waard bent, dan ga je dat vanzelf geloven. Zoiets gaat heel diep. Veel dieper, met grotere gevolgen dan de meeste mensen denken.

De meeste mensen draaien liever hun hoofd af als er gepest wordt

Pesten is naar en narigheid moet weg. Dat zit ingebakken in de mens. Pesterij is altijd bedreigend, ook als je zelf niet het mikpunt bent.  Pesten tast de veiligheid van de hele groep aan. Dat je morgen zelf de klos kan zijn drukken we weg. Waarom bijt die gepeste niet eens flink van zich af? Waarom doet ze geen andere kleren aan. Ze moet ook niet zo stom doen. What does not kill you makes you stronger. Het ligt aan het slachtoffer, vinden we. Voor zo iemand gaan we niet zomaar uit onze comfortzone. De omstanders kijken liever weg,  puur uit zelfbehoud.

Degene die wordt gepest heeft te maken met geweld van de pestkop. Dat is al erg genoeg. Maar het ergste is dat anderen haar in de steek laten en bovendien nog de schuld geven ook.

Het ergste van pesten is niet het geweld. Het ergste is dat je helemaal alleen bent

De mens is een sociaal dier. We leven in kuddes. We kunnen niet zonder anderen. Kinderen niet, volwassenen ook niet. Instinctief weten we dat we minder kwetsbaar zijn als we bij een groep horen. De groep zorgt voor bescherming tegen bedreiging van buitenaf. Zo voelen we ons veilig.

Ooit bij stil gestaan waarom we in het oranje gekleed gaan op Koninginnedag? Of wanneer ons nationale elftal voor de wereldbeker voetbal speelt?  Als we op elkaar lijken voelen we ons, al is het maar even,  één grote familie en dat is heerlijk. Als we het Koningshuis niks vinden (of voetbal haten) nemen we dat op de koop toe.

Nog niet overtuigd hoe bedreigend alleen staan is? Kijk dan eens naar dit filmpje. Mensen zijn ook dieren. Het filmpje laat zien dat je al gauw de pineut zult zijn, wanneer  je klein en kwetsbaar bent én je alleen komt te staan. Waar is de kudde van dit kalf? Zou het ook gegrepen zijn als het te midden van de andere dieren had gestaan?

Iedereen heeft een groep nodig om bij te horen. Daarom is bij pesten de groep de sleutel tot de oplossing

Pesten blijft uit als er voldoende sociale veiligheid is. Als iedereen bij iemand hoort. Als iedereen wordt geaccepteerd zoals hij is door tenminste een paar anderen.

Als je er alleen bij mag horen als je meedoet met de pesterij, dan is dat niet veilig. Als je alleen een plek hebt in de groep omdat je zelf een pestkop bent (en anderen bang voor je zijn), dan word je ook niet gezien voor wie je werkelijk bent. Uiteindelijk is zelfs dát niet veilig. Raken we geïsoleerd dan is onze weerbaarheid ver te zoeken, door de overmacht van de rest. Daar kan geen mens tegenop.

Een gebrek aan weerbaarheid is dus een gevolg van pesten, niet de oorzaak

Hier is nog een filmfragment. Het is een stukje uit de film L’ Ours, de Beer, uit 1988. Als je het bekijkt, observeer dan eens wat er gebeurt in je lijf.

Wil je wegkijken? En wat voelde je aan het einde van het fragment als mammabeer verschijnt? Zij is wat je noemt een perfecte veilige hechtingsfiguur. Mijn ideaal is dat we elkaars veilige hechtingsfiguren zijn. Als puntje bij paaltje komt is daar moed voor nodig. Veel moed om echt te zien wat er gebeurt, niet weg te kijken. En moed om samen met anderen in actie te komen en iemand die gepest wordt in bescherming te nemen. Daarvoor moeten we uit onze comfortzone. Alleen dan kan pesten de wereld uit geholpen worden.

Als je gepest wordt, maak dan verbinding met veilige anderen en praat over je probleem. Er is niets om je voor te schamen. Het ligt niet aan jou.

Als je ooit gepest werd, en je hebt de bescherming gemist, weet dan dat het altijd mogelijk is om je herinneringen te verwerken.

Het maakt niet uit hoe lang het geleden is dat je trauma plaatsvond. Of hoe groot de wond is. Het is zwaar en het kost tijd, maar het is zeker mogelijk.

Op mijn eigen weg van verwerking vond de grote Renate van 44 haar kleine Renate van 11 weer terug bij een workshop familieopstellingen. Daar ontdekte ik dat ik als kind een zwaar psychisch afweermechanisme moest inzetten. Om de pijn van het pesten te kunnen dragen moest ik het deel van mezelf, waarvan ik was gaan denken dat het niet deugde, ‘afsplitsen’ in de geest. Afweer werkt, maar de prijs is hoog. Je bent namelijk niet langer compleet. Nu, na 33 jaar, zijn ‘we’ weer bij elkaar. We laten elkaar nooit meer gaan. En het klopt: wij zijn een mooie meid.

Het verschil tussen de ene soort en de andere.

Lisa staat altijd in het middelpunt van de belangstelling. Ze kletst onophoudelijk met ie-der-een. Of ze iemand al kent, of niet, het maakt haar niet uit.

Joyce blijft liever aan de rand van het gezelschap. Ze praat veel langer met één en dezelfde persoon. Liefst iemand die ze al kent. Je ziet haar echt luisteren.

Op het werk idem dito. Sommige collega’s verheugen zich op de smalltalk van de vrijdagmiddagborrel. Ze willen altijd samen lunchen. Anderen gaan tijdens de lunch liever een blokje om. Alleen. Zij voelen zich fijnst op hun eigen kamer. Lekker werken, zonder onderbreking van de telefoon.

En hoe zit het met jouw voorkeur? Neig je meer naar extravert of naar introvert? Of van allebei een beetje? En wat zou je liever wíllen zijn?

Wil je het zeker weten? Vul dan eens de Keirsey temperament sorter in. Je krijgt een uitslag van vier letters. De eerste van de vier is een ‘I’ voor Introvert of ‘E’ voor Extravert. Ook de andere letters zijn goed voor je zelfkennis.

Als echte introvert weet ik dat er veel misverstanden bestaan over ‘ons’ bestaan. ‘We’ zijn duidelijk in de minderheid: ongeveer 25% van de mensheid is introvert. Meestal vormt dat een nadeel. Alleen al omdat drie van de vier mensen anders denken en doen dan ‘wij’.

Daar komt nog bij dat ook de samenleving steeds extraverter wordt. De menselijke aandacht verschuift meer en meer naar buiten, onder andere door social media. Luid is beter dan stil. Praten is beter dan luisteren. Een groot netwerk is beter dan een klein netwerk. Actie is beter dan denken. Toch?

Waarom eigenlijk? Is dat wel terecht? Ik vind van niet

Het kan ook andersom. De aandacht naar binnen richten is heilzaam. Stil is beter dan luid. Een klein maar fijn netwerk is net zo zinnig als een groot netwerk van mensen die je eigenlijk niet kent. En soms is eerst denken veel beter dan meteen doen. Of niet soms?

Oké, toegegeven, ik chargeer een beetje… Ik vind het belangrijk om voor mijzelf en mijn ‘soortgenoten’ op te komen. In mijn praktijk spreek ik nog té vaak mensen die denken dat ze niet interessant genoeg zijn omdat ze minder (hard) praten dan anderen. Of omdat ze minder lang genieten van een drukke sociale omgeving. Ze worden geconfronteerd met het vooroordeel dat ‘stillen’ minder succesvol zijn.

Laten we eerlijk zijn, introvert gedrag wordt minder sociaal geaccepteerd

En als er iéts is dat we allemaal willen, dan is het wel geaccepteerd worden. Tijdens een sessie is het meestal een grote eye-opener als ik iemand uitleg dat haar natuurlijke voorkeursgedrag met introvertheid te maken heeft. Mijn bevestiging dat er met introvertheid helemaal niets mis is geeft een flinke opluchting. Dat je daarvoor naar een psycholoog moet…

Laat ik even een paar ‘favoriete’ misverstanden over introverte mensen de wereld uit werken.

Introverte mensen houden niet van praten
Dat is niet waar. Ze houden er alleen niet van om iets te zeggen als ze niets te zeggen hebben. Prietpraat is zinloos. Vind een onderwerp dat er toe doet, dan zal een introvert uren met je in gesprek zijn.

Introverten houden niet van mensen
Integendeel. Introverten hechten juist veel waarde aan vriendschappen. Ze letten wel op de kwaliteit van de interactie: er moet genoeg inhoud en diepgang zijn. (En lol niet te vergeten). Daarom hebben introverten liever een kleine groep (h)echte vrienden. Dit in tegenstelling tot de extravert, die ook zijn vele bekenden ‘vrienden’ noemt.

Introverten houden niet van uitgaan
Onzin. Veel introverte mensen vinden uitgaan leuk. Het punt is alleen dat langdurig sociaal contact, vooral met groepen, hen veel energie kost. De mentale accu loopt dan leeg. Daarom zijn ze zuinig met hun energie en zullen eerder behoefte hebben om op zichzelf te zijn. Zo laden ze de mentale accu weer op. Dat is cruciaal.

Introverte mensen willen altijd alleen zijn
Introverte mensen hebben inderdaad uitstekend gezelschap aan zichzelf. Maar ze zouden het vreselijk vinden als ze hun ideeën niet regelmatig met iemand zouden kunnen delen.

En last but nog least: introverte mensen hebben slechte sociale vaardigheden
Nonsens. Introverte mensen weten heel goed hoe het werkt bij sociaal contact. Ze hebben er alleen niet altijd behoefte aan.

Er is nog een belangrijk verschil.

Stel je ziet twee hertjes dartelen door het bos. Ze komen bij een groene, sappige wei. Het ene hertje springt spontaan het open veld op en begint meteen te grazen. Het andere hertje heeft een stop-and-check-systeem: het kijkt eerst of er gevaar is voordat het verder gaat. Je weet namelijk nooit. Als blijkt dat alles oké is, springt het ook de wei in en graast heerlijk mee.

Welke reactie vind je het meest functioneel?

Het eerste hertje heeft het voordeel dat het direct kan eten. Maar het loopt daarbij wel meer risico. Het tweede hertje speelt op safe, maar het is de vraag of er nog genoeg voedsel over blijft. Ongeveer 80% van alle mensen volgt de stijl van het eerste hertje. Eerst doen en dan denken. Ongeveer 20% volgt de stijl van het tweede hertje. Eerst denken en dan doen. Dat zijn mensen die boven gemiddeld gevoelig zijn voor prikkels uit de omgeving. Hoog sensitieve personen, ofwel HSP’s. Een zeer groot percentage van de HSP’s is tevens introvert, als we de Amerikaanse psycholoog Elain Aron mogen geloven. Zij stelt dat beide stijlen nodig zijn voor de overleving van de totale soort. Dat geldt voor hertjes, vissen, vogels én mensen. Introverten en extraverten, gevoelige en minder gevoelige tiepjes kunnen dus niet zonder elkaar. Daarom hebben beide stijlen even veel recht om er te mogen zijn.

May the introvert force be with you

Ben je extravert? Stop met oordelen over introvert gedrag (als je dat al deed ;-)). En geef de introvert de ruimte om regelmatig zijn mentale accu op te laden.

Ben je introvert? Durf alsjeblieft jezelf te zijn. Er zijn al zo veel anderen. Dat maakt het voor iedereen gemakkelijker om zichzelf te zijn.

Zoek andere introverten op. Je kunt ze heel gemakkelijk herkennen. Ze zijn ook op zoek naar jou.

Meer lezen? Susan Cain bracht in 2012 het boek Quiet uit. In de Nederlandse vertaling heeft als titel Stil.